XungDanh.comXứng Danh
Giải thưởng cấp nhà nước và giải thưởng ngành

Đồng tác giả đề nghị giải thưởng cấp nhà nước: lập danh sách và ghi phần đóng góp

Danh sách tác giả là chỗ hồ sơ giải thưởng cấp nhà nước dễ vỡ nhất. Cách xác định ai được đứng tên, ghi phần đóng góp và lập văn bản thống nhất cho cả nhóm.

Four researchers seen from behind gathered around a long wooden table with blank folders and coffee cups, bright overcast window light, wide shot, collegial mood

Khi một công trình hoặc tác phẩm do nhiều người làm ra được đề nghị giải thưởng cấp nhà nước, chỉ những người có đóng góp sáng tạo trực tiếp mới đứng tên tác giả, mỗi người phải được ghi rõ phần việc của mình, và cả nhóm cần ký văn bản thống nhất danh sách trước khi nộp. Số người tối đa trong một tập thể tác giả theo quy định hiện hành, tra hướng dẫn của cơ quan thi đua – khen thưởng cho từng đợt.

Bài này dành cho trưởng nhóm, chủ nhiệm đề tài, người phụ trách khoa học của viện, trường, doanh nghiệp, và cho thành viên nhóm đang băn khoăn tên mình có nên ở trong danh sách hay không. Bài đi qua nguyên tắc xác định tác giả, các vai trò hay gây tranh cãi, cách ghi phần đóng góp, mẫu văn bản thống nhất, trình tự lập danh sách, và cách xử lý khi có người vắng mặt hoặc không đồng ý.

Vì sao danh sách tác giả là khâu dễ vỡ nhất

Một công trình lớn thường kéo dài nhiều năm, đi qua nhiều thế hệ cán bộ. Người đặt nền móng có khi đã nghỉ hưu, người làm phần thực nghiệm đã chuyển đi, người viết phần mềm đã ra làm riêng. Khi công trình được đề nghị giải, tất cả những người ấy đều có lý do để nghĩ mình xứng đáng đứng tên, trong khi số chỗ trong tập thể tác giả có giới hạn theo quy định hiện hành.

Ở khâu công khai danh sách để lấy ý kiến, một lá đơn của người bị bỏ sót có thể khiến hồ sơ phải dừng lại để làm rõ, có khi lỡ cả đợt. Vì vậy những nhóm làm hồ sơ có kinh nghiệm thường xử lý danh sách tác giả đầu tiên, trước cả khi viết thuyết minh: nói chuyện thẳng thắn với từng người, ghi lại bằng văn bản, rồi mới bắt tay vào phần còn lại.

Danh sách tác giả còn liên quan tới quyền lợi lâu dài của từng người: nó đi vào lý lịch khoa học, được dùng làm minh chứng khi xét chức danh, khi đề nghị danh hiệu sau này. Một cái tên bị bỏ sót hôm nay có thể là một thiệt thòi kéo dài nhiều năm, nên người bị bỏ sót phản ứng mạnh là điều dễ hiểu. Nhóm làm hồ sơ nghĩ được tới điều đó thì sẽ cẩn trọng hơn ở từng cuộc trao đổi.

Ai được đứng tên tác giả, ai không

Người có đóng góp sáng tạo trực tiếp. Đề xuất ý tưởng khoa học hoặc nghệ thuật cốt lõi, thiết kế phương pháp, giải quyết khâu kỹ thuật then chốt, viết phần nội dung chính. Đây là phần không thể thay bằng một người khác mà kết quả vẫn y nguyên.

Người chỉ hỗ trợ kỹ thuật, hành chính. Đo đạc theo hướng dẫn có sẵn, nhập số liệu, lo thủ tục, quản lý kinh phí. Công sức này đáng ghi nhận bằng hình thức khác, nhưng thường không đủ để đứng tên tác giả của giải.

Người lãnh đạo đơn vị. Chức vụ không tự động là tác giả. Lãnh đạo chỉ đứng tên khi trực tiếp tham gia phần sáng tạo; hội đồng và đồng nghiệp đều nhìn vào điểm này rất kỹ.

Chủ nhiệm đề tài. Thường là tác giả chính, nhưng không mặc nhiên. Nếu chủ nhiệm chỉ đứng tên hành chính còn phần cốt lõi do người khác làm, danh sách cần phản ánh đúng thực tế.

Người đã mất trong quá trình làm. Vẫn có thể có tên trong tập thể tác giả nếu có đóng góp sáng tạo; việc này cần thống nhất với gia đình và theo hướng dẫn của đợt xét.

Ghi phần đóng góp sao cho người ngoài đọc hiểu

Bảng phân công nên viết bằng việc cụ thể, không viết chung chung "tham gia nghiên cứu". Ví dụ dưới đây là một nhóm giả định làm quy trình chọn tạo giống lúa.

Tác giảPhần việc sáng tạoMinh chứng đi kèm
Tác giả thứ nhấtĐề xuất hướng lai tạo, chọn cặp bố mẹ, chỉ đạo toàn bộ quá trình chọn lọcThuyết minh đề tài gốc, các báo cáo khoa học đứng tên chính
Tác giả thứ haiXây dựng phương pháp đánh giá chống chịu, trực tiếp làm thí nghiệm then chốtBài báo về phương pháp, sổ thí nghiệm
Tác giả thứ baTổ chức khảo nghiệm ở nhiều vùng, hoàn thiện quy trình canh tác đi kèmBáo cáo khảo nghiệm, quy trình đã ban hành
Tác giả thứ tưPhân tích di truyền, xác định đặc tính giốngKết quả phân tích, bài báo chung
Tác giả thứ nămChuyển giao cho sản xuất, theo dõi hiệu quả ở các hợp tác xãHợp đồng chuyển giao, xác nhận của nơi ứng dụng

Thứ tự trong danh sách nên phản ánh mức đóng góp, không theo tuổi hay chức vụ. Tỷ lệ phần trăm đóng góp nếu mẫu hồ sơ yêu cầu thì cả nhóm cùng thống nhất, ghi vào văn bản và không tự sửa sau khi đã ký.

Trình tự lập danh sách và văn bản thống nhất

Làm theo thứ tự dưới đây giúp nhóm tránh phải sửa danh sách vào phút chót, lúc mọi người đều đang căng thẳng.

  1. Trưởng nhóm liệt kê tất cả những người đã tham gia công trình từ đầu, kể cả người đã nghỉ hưu, chuyển công tác, kèm phần việc từng người.
  2. Đối chiếu với quy định hiện hành về số tác giả tối đa và tiêu chí đóng góp, đánh dấu những người chắc chắn và những người cần bàn.
  3. Họp nhóm, mời cả những người cần bàn, nói rõ tiêu chí; ai không đứng tên được giải thích lý do bằng việc cụ thể, không bằng cảm tính.
  4. Soạn văn bản thống nhất: tên công trình, danh sách tác giả theo thứ tự, phần việc của từng người, cam kết không tranh chấp, chữ ký từng người kèm ngày ký.
  5. Gửi văn bản cho người ở xa ký riêng từng bản rồi ghép lại, giữ bản gốc; xác nhận của đơn vị chủ trì đi kèm.
  6. Thông báo cho những người tham gia mà không đứng tên về việc công trình được đề nghị, và cách đơn vị ghi nhận công sức của họ.

Bước cuối hay bị quên. Người hỗ trợ biết tin công trình được đề nghị qua danh sách công khai, chứ không phải từ nhóm, thường cảm thấy bị gạt ra và dễ phản ứng.

Công trình đi qua nhiều thế hệ cán bộ

Những công trình đủ tầm giải thưởng cấp nhà nước thường không do một lứa người làm xong. Một hướng chọn giống có thể bắt đầu từ thế hệ thầy, được thế hệ trò hoàn thiện; một bộ từ điển chuyên ngành có thể qua tay ba nhóm biên soạn. Khi lập danh sách, câu hỏi khó nhất là nên tính công trình từ đâu, và người ở giai đoạn đầu có thuộc diện tác giả hay không.

Cách làm hợp lý là xác định rõ ranh giới công trình đang đề nghị: kết quả nào là của công trình này, kết quả nào là nền tảng đã có từ trước và đã được công bố riêng. Người đặt nền tảng mà phần việc của họ nằm trong kết quả được đề nghị thì nên có tên; nếu phần việc ấy là một công trình riêng đã khép lại, thì được trích dẫn và ghi nhận trong thuyết minh, không nhất thiết đứng tên.

Trong thuyết minh, một đoạn ngắn "lịch sử hình thành công trình" giúp hội đồng thấy nhóm hiểu rõ nguồn gốc kết quả của mình và không giành phần của người đi trước. Đoạn này cũng là cách tôn trọng các thế hệ đã góp sức, kể cả khi tên họ không nằm trong danh sách tác giả.

Đoạn văn bản thống nhất mẫu

Mẫu chính thức nếu có thì theo hướng dẫn của đợt xét; khi đợt xét không có mẫu, nhóm có thể tham khảo khung dưới đây và đổi cho hợp với công trình.

"Những người ký tên dưới đây là các tác giả của công trình … , cùng thống nhất danh sách tác giả và thứ tự như sau … Phần đóng góp của từng tác giả được ghi tại bảng kèm theo. Các tác giả cam kết danh sách trên phản ánh đúng đóng góp sáng tạo trong công trình, không có tranh chấp về quyền tác giả và cùng chịu trách nhiệm về thông tin đã kê khai."

Văn bản ngắn nhưng phải đủ ba ý: danh sách, phần đóng góp, cam kết. Nếu có tác giả đã mất, thêm dòng ghi tên người đại diện hợp pháp của gia đình đồng ý thay. Mỗi trang nên có chữ ký nháy của đủ người, tránh việc trang danh sách bị thay mà không ai biết.

Khi có người vắng mặt hoặc không đồng ý

Người không liên lạc được. Ghi lại các lần liên lạc, nhờ đơn vị cũ tìm giúp, đăng tin qua hội nghề nghiệp. Không được ký thay; nếu cuối cùng vẫn không liên lạc được, hỏi bộ phận thi đua – khen thưởng hướng xử lý trước khi nộp.

Người muốn đứng tên nhưng nhóm thấy chưa đủ. Nói chuyện riêng, dựa trên bảng phần việc. Nếu còn bất đồng, đề nghị đơn vị chủ trì lập tổ xem xét có người ngoài nhóm tham gia.

Người đứng tên rồi lại muốn rút. Tôn trọng, lập lại văn bản thống nhất mới với đủ chữ ký, báo ngay cho nơi đang giữ hồ sơ.

Tác giả đã nghỉ hưu, sức khoẻ yếu. Đến tận nhà trình bày, đọc cho nghe văn bản thống nhất, để người nhà cùng chứng kiến lúc ký. Nếu tác giả không tự ký được thì hỏi bộ phận thi đua – khen thưởng về cách xác nhận ý chí hợp lệ, đừng tự điểm chỉ hay ký hộ.

Hai đơn vị cùng tham gia công trình. Mỗi đơn vị có người muốn đứng tên. Nên để hai đơn vị chủ trì thống nhất trước ở cấp lãnh đạo về tiêu chí, sau đó áp dụng một tiêu chí chung cho mọi người, tránh chia chỗ theo kiểu mỗi bên một nửa bất kể đóng góp.

Tranh chấp đã thành đơn. Hồ sơ thường phải dừng chờ kết luận. Nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn về quyền tác giả và cách cung cấp chứng cứ, đồng thời giữ nguyên sổ thí nghiệm, bản thảo, thư từ trao đổi làm bằng chứng.

Câu hỏi thường gặp

Tập thể tác giả tối đa bao nhiêu người?

Số người tối đa theo quy định hiện hành và có thể khác giữa các loại giải, các đợt. Bạn nên tra văn bản và hướng dẫn của cơ quan thi đua – khen thưởng, hoặc hỏi bộ phận thi đua của đơn vị chủ trì.

Nghiên cứu sinh làm phần lớn thí nghiệm có được đứng tên không?

Nếu phần việc của nghiên cứu sinh là đóng góp sáng tạo trực tiếp, chẳng hạn xây dựng phương pháp hay giải quyết khâu then chốt, thì nên được đứng tên. Làm theo hướng dẫn có sẵn mà không có đóng góp riêng thì khó đủ tiêu chí.

Thứ tự tác giả có ảnh hưởng gì không?

Thứ tự thể hiện mức đóng góp và thường được hội đồng chú ý khi đối chiếu với minh chứng. Thứ tự đã ký thống nhất không nên sửa trừ khi cả nhóm cùng ký lại.

Lãnh đạo đơn vị đề nghị đưa tên mình vào thì nên làm gì?

Đối chiếu với tiêu chí đóng góp sáng tạo trực tiếp. Nếu lãnh đạo thực sự tham gia phần cốt lõi thì ghi rõ phần việc; nếu không, nên trao đổi thẳng thắn và đề xuất hình thức ghi nhận khác cho vai trò quản lý.

Đồng tác giả là người nước ngoài thì sao?

Cần đọc kỹ hướng dẫn của đợt xét về tác giả là người nước ngoài. Văn bản thống nhất phải có bản dịch theo yêu cầu và chữ ký của người đó.

Có thể bổ sung tác giả sau khi đã nộp hồ sơ không?

Rất khó và thường phải có lý do chính đáng, văn bản thống nhất mới của toàn bộ nhóm. Vì vậy danh sách nên được chốt cẩn thận trước khi nộp ở cấp cơ sở.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138