Báo cáo thành tích đề nghị thầy thuốc ưu tú của một bác sĩ nên dựng quanh ba trục: y đức kể bằng việc làm kiểm chứng được, năng lực chuyên môn kể bằng kỹ thuật đã triển khai và đề tài, và ảnh hưởng ra ngoài khoa bằng việc đào tạo, chuyển giao cho tuyến dưới. Mỗi ý đi kèm một minh chứng, không dùng tính từ.
Bài này viết cho bác sĩ được bệnh viện hoặc trung tâm y tế đề nghị trong đợt xét gắn với dịp 27/2, và cho phòng tổ chức cán bộ, người làm thi đua giúp soạn. Thứ tự: khác biệt của báo cáo nghề y, bố cục, cách viết từng trục, đoạn mẫu với nhân vật giả định, chuyện bảo mật thông tin người bệnh, và các lỗi hay gặp. Bài không bàn chuyên môn điều trị.
Nghề y viết báo cáo thành tích khó ở chỗ nào
Bác sĩ quen viết bệnh án, biên bản hội chẩn, bài báo khoa học, nhưng ít khi phải kể về chính mình. Kết quả hay gặp là hai kiểu báo cáo: một kiểu khô như danh mục, chỉ kê tên đề tài và chức vụ; một kiểu chung chung, toàn câu "tận tâm với người bệnh, không ngại khó khăn". Hội đồng ở cấp trên cần thứ nằm giữa: những việc cụ thể cho thấy bạn đã làm được gì cho người bệnh và cho nghề mà người khác chưa làm.
Cái khó thứ hai là con số. Nghề y có rất nhiều số: số ca, số lượt khám, số kỹ thuật. Đưa con số vào báo cáo là tốt, nhưng mỗi con số phải có nguồn — báo cáo thống kê của khoa, sổ theo dõi, quyết định phê duyệt kỹ thuật. Số không có nguồn dễ bị hỏi, và con số nói quá dễ làm người đọc nghi cả phần còn lại.
Cái khó thứ ba là thời gian. Danh hiệu thầy thuốc ưu tú xét cả quá trình hành nghề dài; số năm công tác trong ngành, các hình thức khen thưởng cần có trước đó được tính theo quy định hiện hành. Bạn tra văn bản hướng dẫn và kế hoạch của ngành y tế cho đợt xét, đánh dấu từng tiêu chuẩn, rồi mới viết.
Bố cục báo cáo và chỗ đặt từng loại thành tích
Khung dưới đây giúp sắp nội dung; nếu hướng dẫn đợt xét có mẫu riêng thì chuyển nội dung theo đúng thứ tự của mẫu.
| Phần | Nội dung chính | Nguồn minh chứng |
|---|---|---|
| Sơ lược lý lịch | Trình độ chuyên môn, chức danh, nơi công tác, năm vào ngành | Hồ sơ cán bộ, văn bằng, chứng chỉ hành nghề |
| Quá trình công tác | Từng giai đoạn, khoa phòng, chức vụ; giai đoạn luân phiên, tăng cường tuyến dưới | Quyết định điều động, phân công |
| Y đức và tinh thần phục vụ | Việc cụ thể: nhận nhiệm vụ khó, vùng dịch, cấp cứu ngoài giờ, khám thiện nguyện | Quyết định cử đi, xác nhận của nơi đến |
| Chuyên môn, kỹ thuật mới | Kỹ thuật đã triển khai lần đầu tại đơn vị, quy trình đã xây dựng | Quyết định phê duyệt danh mục kỹ thuật |
| Nghiên cứu khoa học | Đề tài các cấp, bài báo, sáng kiến cải tiến | Biên bản nghiệm thu, bản sao bài báo |
| Đào tạo, chuyển giao | Lớp tập huấn, kỹ thuật chuyển giao cho tuyến dưới, hướng dẫn học viên | Hợp đồng chuyển giao, danh sách lớp |
| Khen thưởng, tự nhận xét, xác nhận | Liệt kê khen thưởng; đánh giá ngắn; ý kiến thủ trưởng | Bản sao quyết định |
Phần "y đức" đặt riêng thành một mục giúp hội đồng thấy ngay, thay vì để nó lẫn vào câu chung ở đầu báo cáo.
Viết ba trục chính sao cho có sức nặng
Y đức kể bằng việc. Thay vì "luôn đặt người bệnh lên trên hết", hãy kể: bao nhiêu năm trực cấp cứu, những đợt tăng cường cho vùng dịch hay vùng thiên tai, chương trình khám miễn phí đã tham gia, chưa từng có đơn thư phản ánh về thái độ. Câu cuối này nên có xác nhận của đơn vị, không tự khẳng định suông.
Kỹ thuật mới phải nói được "lần đầu ở đâu". Giá trị của một kỹ thuật trong báo cáo nằm ở chỗ bạn là người đưa nó vào đơn vị, hay vào tuyến tỉnh, và từ đó bao nhiêu người bệnh không phải chuyển đi xa. Không cần mô tả kỹ thuật theo kiểu chuyên môn; hội đồng có thành viên ngoài chuyên khoa của bạn, họ cần hiểu ý nghĩa chứ không cần quy trình.
Đề tài và bài báo kê đủ thông tin. Tên đề tài, cấp quản lý, vai trò của bạn (chủ nhiệm hay thành viên), năm nghiệm thu, kết quả. Bài báo ghi tên tạp chí, năm, vị trí tác giả. Số lượng đề tài, bài báo yêu cầu, nếu có, ghi theo quy định hiện hành.
Đào tạo tuyến dưới là phần hay bị viết mỏng. Ghi mấy lớp tập huấn, cho ai, nội dung gì, kỹ thuật nào đã chuyển giao và nơi nhận đã tự làm được chưa. Đây là bằng chứng rõ nhất cho tầm ảnh hưởng vượt ra ngoài một khoa.
Đoạn mẫu với một bác sĩ giả định
Nhân vật giả định: một bác sĩ nội khoa ngoài năm mươi tuổi, gần hết quá trình công tác ở một bệnh viện tuyến tỉnh, có vài năm luân phiên về y tế cơ sở. Đoạn mẫu cho phần chuyên môn và đào tạo:
"Là người đầu tiên triển khai tại bệnh viện kỹ thuật nội soi can thiệp trong chuyên khoa, sau khi được cử đi học tại tuyến trung ương. Từ năm triển khai tới nay, kỹ thuật được thực hiện thường quy, người bệnh trong tỉnh không còn phải chuyển tuyến vì chỉ định này (số liệu: báo cáo thống kê của khoa từng năm, kèm theo). Xây dựng quy trình kỹ thuật được hội đồng chuyên môn bệnh viện phê duyệt. Trực tiếp hướng dẫn năm bác sĩ của khoa thực hiện độc lập kỹ thuật. Hai năm luân phiên tại trạm y tế xã, tổ chức các buổi khám sàng lọc định kỳ cho người cao tuổi, tập huấn cho nhân viên trạm về theo dõi người bệnh mạn tính."
Đoạn này không có tính từ nào tự khen. Thứ làm nó thuyết phục là cụm "người đầu tiên triển khai tại bệnh viện", "người bệnh không còn phải chuyển tuyến", "hướng dẫn năm bác sĩ thực hiện độc lập" — đều là thứ hội đồng có thể đối chiếu với giấy tờ. Bản thật thì thay tên kỹ thuật bằng tên đúng của bạn, nhưng giữ nhịp kể như vậy.
Bảo mật người bệnh và giới hạn khi kể ca bệnh
Nhiều bác sĩ muốn kể một ca bệnh khó để minh họa. Có thể kể, nhưng không ghi họ tên, địa chỉ, ảnh, số hồ sơ bệnh án hay bất kỳ chi tiết nào nhận ra người bệnh. Báo cáo thành tích đi qua nhiều bàn, nhiều cấp, được sao chụp, có khi được công khai một phần để lấy ý kiến; thông tin người bệnh lọt vào đó là vi phạm nguyên tắc bảo mật của nghề.
Cách an toàn là kể theo nhóm: "các ca cấp cứu ngộ độc trong mùa lũ năm đó", "nhóm người bệnh cao tuổi ở các xã miền núi". Nếu thật sự cần nêu một ca, viết dạng "một người bệnh nam, cao tuổi, chuyển từ tuyến dưới" và chỉ nói cái việc đội ngũ đã làm, không nói chi tiết bệnh.
Tương tự, ảnh minh chứng trong hồ sơ nên là ảnh lớp tập huấn, buổi chuyển giao, buổi khám cộng đồng nhìn từ xa, không phải ảnh người bệnh trên giường. Hồ sơ đẹp không cần tới những tấm ảnh đó, và hội đồng cũng không đánh giá cao những ảnh như vậy.
Lỗi hay gặp trong báo cáo của bác sĩ
Kê chức vụ thay vì thành tích. Trưởng khoa, phó giám đốc là vị trí, không phải thành tích. Hội đồng muốn biết khi ở vị trí đó bạn đã làm được gì.
Con số không có nguồn. Ghi "hàng chục nghìn lượt khám" mà không có báo cáo thống kê nào đi kèm. Con số tròn và lớn dễ bị coi là ước đoán.
Đề tài ghi thiếu vai trò. Ghi tên đề tài mà không nói mình là chủ nhiệm hay thành viên, khiến thư ký phải hỏi lại.
Bỏ quên giai đoạn tuyến dưới. Những năm luân phiên, tăng cường, đi vùng khó thường là phần giàu chất y đức nhất nhưng hay bị viết một dòng.
Khen thưởng thiếu bản sao. Liệt kê đủ nhưng không kèm bản sao quyết định; hồ sơ sẽ bị trả lại để bổ sung và có thể lỡ đợt. Quyết định cũ nhất thường thất lạc trước, nên tìm từ đầu chứ không để tới tuần cuối.
Xác nhận chỉ một dòng chung chung. Ý kiến của thủ trưởng đơn vị nên nói được điều gì đó riêng: người được đề nghị đã làm gì cho bệnh viện, kỹ thuật nào gắn với tên họ. Một dòng "đồng ý đề nghị" làm phần xác nhận mất giá trị; người viết báo cáo có thể chuẩn bị sẵn vài ý gợi ý để lãnh đạo tham khảo.
Phần tự nhận xét và những câu nên tránh
Cuối báo cáo thường có một đoạn tự nhận xét. Với bác sĩ, đoạn này hay rơi vào hai thái cực: hoặc quá khiêm tốn tới mức như xin lỗi, hoặc lặp lại toàn bộ thành tích bằng những tính từ mạnh. Cả hai đều không giúp. Đoạn tốt dài chừng sáu tới tám câu, nói thẳng điều mình đóng góp rõ nhất cho chuyên khoa và cho người bệnh, nhận một hai điều còn thiếu, rồi nói việc sẽ tiếp tục làm.
Ví dụ cho nhân vật giả định ở trên: "Đóng góp rõ nhất trong quá trình công tác là đưa kỹ thuật can thiệp vào bệnh viện và đào tạo được lớp bác sĩ kế cận thực hiện độc lập. Hạn chế: số công trình công bố trên tạp chí chuyên ngành chưa nhiều, ngoại ngữ chuyên môn chưa đủ để trao đổi thường xuyên với đồng nghiệp nước ngoài. Thời gian tới tiếp tục hỗ trợ tuyến xã theo dõi người bệnh mạn tính và hoàn thiện tài liệu hướng dẫn cho khoa."
Những câu nên tránh trong đoạn này: so mình với đồng nghiệp, nhắc tới người bệnh có địa vị, kể chuyện từng từ chối quà biếu theo kiểu tự khen, hay viết rằng mình "xứng đáng" với danh hiệu. Việc xứng đáng hay không là phần hội đồng đánh giá.
Câu hỏi thường gặp
Bác sĩ tư nhân có được viết báo cáo đề nghị thầy thuốc ưu tú không?
Đối tượng xét tặng do quy định hiện hành xác định, và việc đề nghị đi theo đơn vị quản lý. Người hành nghề ngoài hệ thống công lập nên hỏi cơ quan y tế cấp tỉnh về đầu mối nhận hồ sơ trước khi bắt tay viết.
Có nên kể chi tiết kỹ thuật chuyên môn trong báo cáo?
Chỉ cần tên kỹ thuật, ý nghĩa với người bệnh và với đơn vị, thời điểm triển khai. Quy trình chi tiết đã có trong văn bản phê duyệt kỹ thuật; đưa vào báo cáo làm bản báo cáo dài mà không thêm sức nặng.
Số liệu khám chữa bệnh lấy ở đâu cho chắc?
Lấy từ báo cáo thống kê định kỳ của khoa, phòng kế hoạch tổng hợp. Ghi rõ nguồn và kèm bản trích khi hướng dẫn yêu cầu; số tự nhớ hay ước lượng thì không nên đưa vào.
Đề tài chưa nghiệm thu có được ghi vào báo cáo không?
Có thể ghi là đang thực hiện để thể hiện hướng nghiên cứu, nhưng không tính như một kết quả. Thành tích dùng để đối chiếu tiêu chuẩn nên là đề tài đã nghiệm thu, có biên bản.
Bác sĩ sắp nghỉ hưu nên viết báo cáo khác đi không?
Nên chú ý phần quá trình và các giai đoạn đã qua, vì nhiều minh chứng nằm ở nơi cũ. Việc đề nghị khi sắp nghỉ hoặc đã nghỉ hưu đi theo quy định hiện hành; hỏi cơ quan đề nghị về thời điểm nộp.
Có ai nhận làm hồ sơ thầy thuốc ưu tú trọn gói không?
Có người chào mời như vậy, kèm lời hứa "chắc được". Không ai hứa được kết quả của hội đồng; lời mời đó nên từ chối. Nếu cần giúp câu chữ, nhờ đồng nghiệp hoặc phòng tổ chức của đơn vị.