Một đợt xét tặng danh hiệu vinh dự ở đơn vị thường gồm sáu khối việc: rà người đủ điều kiện, phổ biến hướng dẫn, gom và kiểm hồ sơ, tổ chức công khai và họp hội đồng, trình lên tầng trên đúng hạn, rồi theo dõi và lưu trữ. Cán bộ thi đua là người nối mọi khâu; làm sớm khâu rà soát và kiểm hồ sơ là cách chắc nhất để không lỡ hạn.
Bài dành cho người làm công tác thi đua – khen thưởng, phòng tổ chức, văn phòng ở trường học, cơ sở y tế, đơn vị nghệ thuật, cũng như cán bộ văn hoá cấp xã phụ trách hồ sơ nghệ nhân. Bài đi theo thời gian: trước khi có văn bản, khi nhận hướng dẫn, mấy tuần chuẩn bị, buổi họp, trình hồ sơ, rồi giai đoạn chờ và sau đợt.
Trước khi có văn bản: rà danh sách người có thể đủ điều kiện
Đơn vị nào làm tốt đợt xét đều bắt đầu từ trước khi văn bản hướng dẫn về. Cán bộ thi đua giữ một bảng theo dõi nhân sự với vài cột: năm vào ngành, các hình thức khen thưởng đã có kèm số quyết định, danh hiệu vinh dự đã có, thời gian đi học dài hạn, giai đoạn chuyển công tác. Đối chiếu bảng này với tiêu chuẩn của đợt trước là ra danh sách người có khả năng đủ điều kiện ở đợt tới.
Danh sách này không phải danh sách đề nghị. Nó chỉ giúp nhắc sớm những người có thể được đề nghị để họ bắt đầu gom giấy tờ: xin sao lục bằng khen cũ, tìm biên bản nghiệm thu đề tài, nhờ đơn vị cũ xác nhận thời gian. Những việc này thường mất vài tuần, nếu đợi có văn bản mới làm thì gần như chắc không kịp.
Với đơn vị nghệ thuật, nên rà thêm kho lưu trữ băng hình, chương trình. Với cấp xã có nghệ nhân, nên ghi hình sớm những người cao tuổi, vì sức khoẻ không chờ được lịch của đợt xét.
Phổ biến hướng dẫn cho đúng người, đúng cách
Gửi văn bản hướng dẫn lên nhóm chung của đơn vị là cần nhưng chưa đủ. Văn bản danh hiệu vinh dự thường dài, nhiều phụ lục, ít người đọc hết. Cán bộ thi đua nên làm thêm một bản tóm tắt một trang: danh hiệu nào, ai thuộc diện, tiêu chuẩn chính viết bằng lời thường, giấy tờ cần có, hạn nộp cho đơn vị, người liên hệ.
Với những người có tên trong danh sách rà soát, nên gặp riêng hoặc gọi điện. Có người khiêm tốn, nghĩ mình chưa xứng nên không đăng ký; có người đủ điều kiện mà không biết vì không đọc văn bản. Một câu hỏi trực tiếp "đợt này anh chị có muốn đơn vị làm hồ sơ không, cần hỗ trợ gì" thường mở ra nhiều thông tin hơn mọi văn bản.
Với đơn vị có nhiều điểm làm việc, như trạm y tế ở các xã, điểm trường lẻ, đoàn nghệ thuật đang lưu diễn, cần một đầu mối ở từng nơi để chuyển thông tin. Người ở xa trung tâm thường là người lỡ đợt nhiều nhất, dù có khi lại là người đóng góp bền bỉ nhất.
Lịch việc từ khi nhận hướng dẫn tới khi trình
Khoảng thời gian dưới đây là gợi ý cho đơn vị cỡ vừa. Mốc thật tính ngược từ hạn trình ghi trong kế hoạch của cấp trên.
| Giai đoạn | Việc chính | Thường mất | Đầu ra |
|---|---|---|---|
| Nhận và đọc hướng dẫn | Đọc kỹ tiêu chuẩn, mẫu biểu, hạn; tóm tắt cho lãnh đạo | Vài ngày | Bản tóm tắt một trang và lịch ngược |
| Phổ biến | Họp hoặc gửi văn bản tới các bộ phận, gặp riêng người có khả năng đủ điều kiện | Khoảng một tuần | Danh sách người đăng ký làm hồ sơ |
| Làm hồ sơ cá nhân | Người được đề nghị viết báo cáo, gom minh chứng; cán bộ thi đua hỗ trợ | Vài tuần | Bộ hồ sơ nháp từng người |
| Kiểm hồ sơ | Đối chiếu tiêu chuẩn, kiểm khớp thông tin giữa các bản | Một tới hai tuần | Bảng đối chiếu, danh sách điểm cần sửa |
| Công khai và lấy ý kiến | Niêm yết, nhận và xác minh ý kiến | Theo hướng dẫn | Bảng tổng hợp ý kiến |
| Họp hội đồng cấp cơ sở | Họp, bỏ phiếu, biên bản | Một buổi | Biên bản, kết quả kiểm phiếu |
| Trình | Tờ trình, danh sách trích ngang, bộ hồ sơ | Vài ngày | Công văn trình và bản lưu |
Nếu lịch ngược cho thấy không đủ thời gian, cán bộ thi đua nên báo lãnh đạo ngay từ tuần đầu để quyết định ưu tiên, thay vì đến sát hạn mới nói.
Kiểm hồ sơ trước khi đưa ra hội đồng: bảy điểm nên soát
Cách kiểm. Đặt các bản cạnh nhau, đọc theo từng điểm dưới đây cho mọi bản cùng lúc, thay vì đọc từng bản từ đầu tới cuối. Lỗi lệch thông tin hiện ra rất nhanh theo cách này.
Họ tên, ngày sinh. Giống nhau trên mọi bản, khớp với giấy tờ tuỳ thân.
Năm vào ngành, thời gian công tác. Tính theo cách văn bản hướng dẫn quy định; ghi rõ giai đoạn đi học, biệt phái, chuyển công tác.
Khen thưởng đã có. Mỗi hình thức kê trong báo cáo đều có bản sao quyết định đọc được số và ngày.
Minh chứng chuyên môn. Sáng kiến, đề tài, tác phẩm, sản phẩm có quyết định công nhận hoặc biên bản; ghi rõ vai trò cá nhân.
Kỷ luật. Có hay không, nếu có thì thời hạn và ảnh hưởng tới điều kiện theo quy định hiện hành.
Mẫu biểu. Đúng mẫu của đợt này, không dùng mẫu đợt trước.
Chữ ký, xác nhận. Đủ chữ ký của người khai và xác nhận của thủ trưởng hoặc cơ quan có thẩm quyền; ngày ký không trước ngày có các giấy tờ được xác nhận.
Hỗ trợ người được đề nghị mà không viết hộ
Một cách làm đỡ tốn thời gian là tổ chức một buổi ngắn cho tất cả người làm hồ sơ cùng đợt: giới thiệu mẫu báo cáo, chỉ những lỗi hay gặp, cho xem một đoạn viết tốt bằng nhân vật giả định. Một buổi như vậy thay được hàng chục cuộc gọi hỏi lẻ về sau, và giúp các hồ sơ của đơn vị đồng đều về hình thức.
Cán bộ thi đua hay bị nhờ "viết giúp" báo cáo thành tích. Viết hộ toàn bộ có hai cái hại: báo cáo dễ giống nhau giữa các người, và người được đề nghị không nắm được hồ sơ của chính mình khi bị hỏi. Cách hỗ trợ tốt hơn là đưa khung, đưa câu hỏi gợi ý và đọc góp ý.
Câu hỏi gợi ý có thể như sau. Việc nào trong nghề mà bạn làm và người khác ở đơn vị chưa làm? Ai đã học từ bạn và giờ đang làm được gì? Nếu bạn nghỉ, đơn vị mất điều gì cụ thể? Thử với một người giả định: một kỹ thuật viên xét nghiệm lâu năm ở một bệnh viện. Trả lời ba câu này, anh nhớ ra mình từng xây dựng quy trình kiểm soát chất lượng cho khoa và đào tạo kỹ thuật viên mới suốt nhiều năm, những việc trước đó anh không định ghi vì nghĩ là "việc thường ngày".
Với nghệ nhân cao tuổi, hỗ trợ có nghĩa là ngồi nghe kể, ghi lại, đọc lại cho nghệ nhân nghe và nhờ con cháu xác nhận. Đó là việc của người làm hồ sơ giúp, khác với tự soạn ra những điều nghệ nhân không nói.
Trình hồ sơ và giai đoạn chờ
Sau buổi họp hội đồng, việc của cán bộ thi đua chưa hết. Các bước tiếp theo quyết định hồ sơ có tới đúng nơi, đúng hạn hay không.
- Lập tờ trình, danh sách trích ngang theo mẫu, mỗi người vài dòng nêu bật đóng góp; trình lãnh đạo ký.
- Sắp xếp bộ hồ sơ theo thứ tự trong hướng dẫn, đánh số trang, lập danh mục.
- Gửi đúng đầu mối tiếp nhận ghi trong kế hoạch, giữ bằng chứng gửi; với hồ sơ điện tử, lưu biên nhận.
- Lưu một bộ y hệt tại đơn vị, kèm biên bản, tổng hợp ý kiến, ảnh niêm yết.
- Theo dõi văn bản đến; khi có yêu cầu bổ sung, chuyển ngay cho người liên quan với hạn rõ ràng.
- Thông báo cho người được đề nghị mỗi khi có mốc mới, để họ không phải hỏi.
Khi đơn vị thay đổi người phụ trách thi đua giữa đợt, việc bàn giao nên có biên bản liệt kê hồ sơ đang ở đâu, đã gửi gì, đang chờ gì. Đây là thời điểm hồ sơ hay bị thất lạc nhất.
Sau đợt xét: lưu trữ và rút kinh nghiệm cho đợt sau
Khi có quyết định, đơn vị thông báo cho người được phong, phối hợp tổ chức trao tặng theo hướng dẫn của cấp trên, và cập nhật hồ sơ cán bộ. Với người chưa được, cán bộ thi đua nên lấy văn bản thông báo kết quả, ghi lý do vào bảng theo dõi để đợt sau nhắc sớm điều cần bổ sung.
Người được phong cũng cần được nhắc cách ghi danh hiệu cho đúng trên giấy tờ của đơn vị và cập nhật vào lý lịch; những việc nhỏ này hay bị quên trong không khí chúc mừng.
Toàn bộ hồ sơ của đợt, kể cả của người không qua, nên được lưu trữ theo quy định về lưu trữ của đơn vị. Đợt sau, những hồ sơ này là nền để người được đề nghị lại không phải gom từ đầu.
Cuối cùng, một trang rút kinh nghiệm cho chính đơn vị: khâu nào chậm, giấy tờ nào hay thiếu, mẫu biểu nào hay nhầm. Một trang ghi chép như vậy làm đợt sau nhẹ hơn hẳn, nhất là khi người làm thi đua đã khác người cũ.
Câu hỏi thường gặp
Cán bộ thi đua nên bắt đầu chuẩn bị đợt xét tặng từ khi nào?
Nên bắt đầu trước khi có văn bản hướng dẫn, bằng việc rà danh sách người có thể đủ điều kiện và nhắc họ gom giấy tờ cũ. Những việc như xin sao lục quyết định khen thưởng thường mất vài tuần.
Có nên viết hộ báo cáo thành tích cho người được đề nghị không?
Không nên viết hộ toàn bộ. Cán bộ thi đua nên đưa khung, câu hỏi gợi ý và đọc góp ý, để báo cáo đúng giọng, đúng việc của người đó và họ nắm được hồ sơ khi bị hỏi.
Hồ sơ cần kiểm những gì trước khi đưa ra hội đồng?
Thông tin cá nhân khớp giữa các bản, thời gian công tác tính đúng theo hướng dẫn, bản sao khen thưởng đọc được, minh chứng có xác nhận, tình trạng kỷ luật, mẫu biểu đúng đợt và đủ chữ ký.
Đơn vị nên lưu những gì sau khi trình hồ sơ?
Một bộ hồ sơ y hệt bản gửi đi, quyết định lập hội đồng, biên bản họp, kết quả kiểm phiếu, tổng hợp ý kiến, ảnh nơi niêm yết và bằng chứng đã gửi đúng hạn.
Đổi người phụ trách thi đua giữa đợt thì làm sao?
Bàn giao bằng biên bản, liệt kê hồ sơ đang ở đâu, đã gửi gì, đang chờ gì, hạn nào sắp tới. Người mới nên liên hệ đầu mối cấp trên để báo thay đổi người liên hệ.
Người không được phong ở đợt này thì đơn vị nên làm gì?
Lấy văn bản thông báo kết quả, ghi lý do vào bảng theo dõi, trao đổi với người đó về điều cần bổ sung, và lưu hồ sơ để dùng lại khi đợt sau mở.