XungDanh.comXứng Danh
Nghệ sĩ nhân dân, nghệ sĩ ưu tú

Nghệ sĩ ưu tú cho đạo diễn, biên đạo, chỉ huy dàn nhạc: kê tác phẩm dàn dựng thế nào

Đạo diễn sân khấu, biên đạo múa, chỉ huy dàn nhạc làm hồ sơ nghệ sĩ ưu tú: kê tác phẩm dàn dựng, chứng minh vai trò cá nhân trong sản phẩm tập thể và giải cho tác phẩm.

A theatre director seen from behind sitting alone in rows of empty auditorium seats, watching a lit bare stage during rehearsal, warm late-afternoon light, low angle

Đạo diễn, biên đạo, chỉ huy dàn nhạc được xét danh hiệu nghệ sĩ ưu tú qua tác phẩm mình dàn dựng, không qua vai diễn. Hồ sơ cần bản kê tác phẩm có quyết định giao dàn dựng, kết quả công diễn, giải cho tác phẩm và giải cá nhân như giải đạo diễn, biên đạo, chỉ huy, cùng đánh giá chuyên môn. Số tác phẩm, số giải, cách tính giải của tác phẩm cho người dàn dựng theo quy định hiện hành, tra văn bản và hướng dẫn của cơ quan thi đua – khen thưởng.

Bài viết cho người làm nghề phía sau ánh đèn: đạo diễn sân khấu, đạo diễn chương trình nghệ thuật, biên đạo múa, chỉ huy dàn nhạc và hợp xướng, và cho người làm hồ sơ cho họ. Đi từ cái khác của nghề dàn dựng, qua tiêu chuẩn, bản kê, giấy tờ, các bước, cách viết, tới những tình huống hay gặp.

Người dàn dựng khác diễn viên ở chỗ nào trong hồ sơ

Diễn viên kê vai, người dàn dựng kê tác phẩm. Một vở diễn, một tác phẩm múa, một chương trình hoà nhạc là sản phẩm của nhiều người, nhưng người dàn dựng là người chịu trách nhiệm nghệ thuật chung: chọn cách hiểu kịch bản hay tổng phổ, dẫn dắt diễn viên, nhạc công, phối hợp với hoạ sĩ, nhạc sĩ, người thiết kế ánh sáng.

Vì vậy câu hỏi hội đồng đặt ra với hồ sơ đạo diễn, biên đạo, chỉ huy là: tác phẩm nào do người này dàn dựng chính, chất lượng nghệ thuật của các tác phẩm đó được đánh giá ra sao, và người này có dấu ấn riêng hay không. Số lượng tác phẩm có ý nghĩa, nhưng một danh sách dài các chương trình thường kỳ không thay được vài tác phẩm có giá trị nghệ thuật rõ ràng.

Nhiều người dàn dựng từng là diễn viên, nhạc công trước khi chuyển sang dàn dựng. Hồ sơ của họ có hai quãng, và cũng như các nghề khác, cần nối hai quãng bằng mốc rõ ràng, có quyết định phân công, thay vì kể lẫn vào nhau.

Tiêu chuẩn chung, đọc theo nghề dàn dựng

Tài năng qua tác phẩm dàn dựng. Tác phẩm dàn dựng mới, tác phẩm dựng lại có cách xử lý riêng, chương trình nghệ thuật lớn. Hội đồng nhìn sự đánh giá của giới chuyên môn qua giải, phê bình, ý kiến hội đồng nghệ thuật.

Giải cho tác phẩm và giải cá nhân. Tác phẩm đạt giải tại liên hoan chuyên nghiệp; giải đạo diễn, biên đạo, chỉ huy xuất sắc nếu liên hoan có hạng mục. Cách tính từng loại theo quy định hiện hành.

Thời gian hoạt động nghề. Có thể gồm cả quãng biểu diễn trước khi chuyển sang dàn dựng, tuỳ quy định. Không tự cộng; hỏi bộ phận thi đua.

Phạm vi hoạt động. Được mời dàn dựng cho đơn vị khác, tham gia hội đồng nghệ thuật, ban giám khảo. Đây là dấu hiệu tài năng được thừa nhận ngoài đơn vị mình.

Đào tạo lớp sau. Dạy ở trường nghệ thuật, kèm trợ lý đạo diễn, trợ lý chỉ huy trẻ, mở lớp biên đạo. Cần văn bản phân công hoặc xác nhận.

Bản kê tác phẩm: các cột nên có

Bản kê tác phẩm của người dàn dựng thay cho bản kê vai của diễn viên. Một bản kê đủ để hội đồng đối chiếu thường có:

CộtGhi gìLưu ý
Năm công diễnNăm ra mắt tác phẩmTác phẩm dựng lại ghi năm dựng lại, chú thích lần dựng đầu
Tên tác phẩm và đơn vịTên như trong quyết định dàn dựng, đơn vị đặt hàngDàn dựng cho đơn vị khác cần hợp đồng hoặc giấy mời
Vai tròĐạo diễn chính, đồng đạo diễn, biên đạo chính, chỉ huyĐồng dàn dựng ghi rõ, không tự nhận là duy nhất
Quy môVở dài, tác phẩm ngắn, chương trình tổng hợpGiúp hội đồng phân biệt tác phẩm lớn với chương trình thường kỳ
Kết quảGiải của tác phẩm, giải cá nhân, số suất công diễnGhi đúng hạng mục trên giấy chứng nhận
Minh chứngSố trang phụ lụcQuyết định dàn dựng là minh chứng gốc

Với chỉ huy dàn nhạc, cột "tác phẩm" có thể là chương trình hoà nhạc; nên ghi các tác phẩm chính trong chương trình và các lần trình diễn lần đầu, vì đó là chỗ thể hiện năng lực của người chỉ huy rõ nhất.

Các bước làm hồ sơ cho người dàn dựng

Đường đi qua các cấp hội đồng giống mọi hồ sơ nghệ sĩ. Phần việc riêng nên làm sớm:

  1. Gom quyết định giao dàn dựng của từng tác phẩm; đây là giấy tờ chứng minh vai trò, thiếu thì rất khó thay.
  2. Với tác phẩm dàn dựng cho đơn vị khác, xin xác nhận của đơn vị đó, kèm hợp đồng hoặc giấy mời.
  3. Gom giấy chứng nhận giải của tác phẩm và giải cá nhân, nhờ bộ phận thi đua áp cách tính hiện hành.
  4. Chọn vài tác phẩm tiêu biểu để viết kỹ trong báo cáo; những tác phẩm còn lại để trong bản kê.
  5. Nộp qua hội đồng cấp cơ sở, cấp tỉnh hoặc bộ, ngành, cấp nhà nước; cả đợt thường khoảng một năm hoặc hơn.

Nếu hướng dẫn của đợt cho phép nộp bản ghi hình, chọn bản ghi đầy đủ của tác phẩm tiêu biểu, không chỉ đoạn cắt, vì hội đồng muốn thấy cách xử lý tổng thể.

Viết về dấu ấn riêng mà không tự khen

Người dàn dựng thường muốn nói về quan điểm nghệ thuật của mình, và đó là điều chính đáng. Nhưng trong báo cáo thành tích, quan điểm chỉ thuyết phục khi gắn vào tác phẩm cụ thể và được người khác ghi nhận.

Đoạn mẫu với nhân vật giả định: "Bà dàn dựng các vở múa dựa trên chất liệu múa dân gian của nhiều tộc người, theo hướng giữ động tác gốc và xây dựng cấu trúc kịch tính hiện đại. Tác phẩm múa dài đầu tiên theo hướng này được hội đồng nghệ thuật đơn vị duyệt công diễn, đạt giải tại liên hoan múa chuyên nghiệp, và bà nhận giải biên đạo của kỳ liên hoan đó. Sau đó bà được mời dựng tác phẩm cho một số đoàn bạn và tham gia giảng dạy biên đạo."

Đoạn đó nói quan điểm trong một câu, rồi dành phần còn lại cho việc: tác phẩm, giải, lời mời. Hội đồng tự rút ra dấu ấn riêng từ những việc đó, mà không cần người viết tự gọi tên.

Đạo diễn chương trình và biên đạo cho sự kiện

Một phần lớn công việc của nhiều đạo diễn, biên đạo hiện nay là dàn dựng chương trình nghệ thuật cho sự kiện, lễ kỷ niệm, chương trình truyền hình. Những chương trình này có quy mô lớn, đòi hỏi tay nghề tổ chức cao, nhưng thường không dự liên hoan và không có giải.

Trong hồ sơ danh hiệu, những chương trình như vậy có thể được kê như minh chứng về năng lực và thời gian cống hiến, kèm quyết định giao nhiệm vụ. Tuy vậy, tiêu chuẩn tài năng chủ yếu vẫn dựa vào tác phẩm nghệ thuật được đánh giá chuyên môn. Người chỉ có chương trình sự kiện mà thiếu tác phẩm nghệ thuật tham dự liên hoan sẽ khó đạt tiêu chuẩn giải thưởng.

Cách cân bằng: kê chương trình sự kiện thành một nhóm riêng, gọn, ở cuối bản kê, không trộn với tác phẩm nghệ thuật. Báo cáo dành chỗ chính cho tác phẩm, chỉ nhắc chương trình sự kiện trong một đoạn ngắn về phạm vi hoạt động.

Tình huống hay gặp với người dàn dựng

Đồng dàn dựng. Hai người cùng ký tên đạo diễn hoặc biên đạo. Cả hai đều kê được, ghi rõ là đồng dàn dựng; giải cá nhân thì theo đúng tên trên giấy chứng nhận.

Dựng cho đơn vị nay đã giải thể. Xin xác nhận của cơ quan quản lý cũ hoặc đơn vị tiếp nhận lưu trữ; kèm chương trình, bài phê bình thời đó làm bổ trợ.

Đạo diễn tự do không thuộc đơn vị nào. Cần tổ chức đứng ra đề nghị, thường là hội nghề nghiệp hoặc cơ quan quản lý văn hoá; giấy tờ chủ yếu là hợp đồng dàn dựng với các đơn vị.

Chuyển từ diễn viên sang dàn dựng. Kê cả hai quãng, nêu mốc chuyển; hồ sơ đi theo hướng nghề chính hiện nay, quãng diễn viên là phần nền.

Tác phẩm không được duyệt công diễn. Tác phẩm dựng xong nhưng không được phép công diễn thì thường không kê như thành tích. Chỉ kê những tác phẩm đã công diễn chính thức, có văn bản duyệt.

Nhận xét chuyên môn: nhờ ai viết và viết những gì

Với người dàn dựng, bản nhận xét của đơn vị thường do thủ trưởng ký, nhưng nội dung chuyên môn nên do người hiểu nghề soạn: trưởng phòng nghệ thuật, chủ tịch hội đồng nghệ thuật của đơn vị, hoặc một đồng nghiệp lớn tuổi từng làm việc cùng trên nhiều tác phẩm. Một bản nhận xét chỉ có câu chữ hành chính sẽ không giúp gì cho tiêu chuẩn tài năng.

Bản nhận xét tốt thường nói được ba điều: người này đã dàn dựng những tác phẩm nào có giá trị đối với đơn vị, cách làm việc với diễn viên, nhạc công ra sao, và dấu ấn nghệ thuật mà giới nghề nhận ra ở các tác phẩm đó. Mỗi điều nên có ví dụ, nêu tên tác phẩm, không nêu lời khen chung.

Ngoài nhận xét của đơn vị, có đợt cho phép hoặc khuyến khích kèm ý kiến của hội nghề nghiệp, bài phê bình đã đăng trên tạp chí chuyên ngành. Những văn bản đó nên chọn lọc, vài bài có phân tích chuyên môn là đủ, không gom hết mọi bài đưa tin.

Câu hỏi thường gặp

Đạo diễn có được phong nghệ sĩ ưu tú không?

Được. Danh hiệu nghệ sĩ ưu tú xét cho người hoạt động nghệ thuật chuyên nghiệp nói chung, gồm cả đạo diễn, biên đạo, chỉ huy, nếu đạt các tiêu chuẩn về tác phẩm, giải thưởng, thời gian nghề theo quy định hiện hành.

Giải của vở có được tính cho đạo diễn không?

Giải của tác phẩm thường được tính cho người dàn dựng theo một cách riêng, ngoài giải đạo diễn cá nhân nếu có. Kê đúng loại giải, để bộ phận thi đua áp cách tính của đợt.

Mất quyết định giao dàn dựng thì chứng minh vai trò thế nào?

Xin xác nhận của đơn vị dàn dựng hoặc cơ quan đang giữ lưu trữ, kèm chương trình in có ghi tên, biên bản duyệt vở. Bổ trợ càng nhiều nguồn khớp nhau càng tốt.

Chỉ huy hợp xướng có làm hồ sơ như chỉ huy dàn nhạc không?

Về nguyên lý giống nhau: kê chương trình đã chỉ huy, tác phẩm trình diễn lần đầu, giải của dàn hợp xướng và giải chỉ huy nếu có, việc đào tạo ca sĩ. Hội đồng chuyên ngành âm nhạc đánh giá.

Chương trình sự kiện lớn có thay được giải liên hoan không?

Thường không. Chương trình sự kiện chứng minh năng lực và thời gian cống hiến, nhưng tiêu chuẩn giải thưởng dựa vào tác phẩm được đánh giá chuyên môn tại liên hoan, cuộc thi theo quy định hiện hành.

Đạo diễn tự do nộp hồ sơ qua đâu?

Cần một tổ chức đứng ra đề nghị, như hội nghề nghiệp hoặc cơ quan quản lý văn hoá cấp tỉnh nơi hoạt động. Nên hỏi trước kế hoạch của đợt để biết đầu mối nhận hồ sơ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138