XungDanh.comXứng Danh
Nghệ sĩ nhân dân, nghệ sĩ ưu tú

Hồ sơ nghệ sĩ ưu tú cho diễn viên sân khấu truyền thống: kê vai, vở và giải thế nào

Diễn viên chèo, tuồng, cải lương, kịch nói làm hồ sơ nghệ sĩ ưu tú: cách kê vai chính, vở dàn dựng mới, giải liên hoan và minh chứng hội đồng hay hỏi lại.

Two stage actors seen from behind practising gestures in a bare rehearsal room with folding chairs, fabric costumes hanging on a rail, bright overcast light, wide shot

Với diễn viên sân khấu truyền thống và kịch nói, hồ sơ nghệ sĩ ưu tú đứng hay ngã ở bản kê vai diễn: vai chính hay vai phụ, trong vở dàn dựng mới hay vở phục dựng, diễn ở đâu, bao nhiêu suất, có giải ở liên hoan chuyên nghiệp không. Thời gian nghề tối thiểu, số giải và mức giải cần có theo quy định hiện hành, tra văn bản và hướng dẫn của cơ quan thi đua – khen thưởng trước mỗi đợt.

Bài viết cho diễn viên chèo, tuồng, cải lương, dân ca kịch, kịch nói ở các đoàn nghệ thuật, và cho cán bộ tổ chức của đoàn làm hồ sơ hàng loạt mỗi đợt. Đi từ đặc thù của nghề, tới bản kê vai, giấy tờ, các bước, cách viết đoạn về dòng vai, rồi các chỗ hay bị hỏi lại.

Đặc thù của nghề sân khấu khi đem vào hồ sơ

Sân khấu là nghề tập thể. Một vở có hàng chục người, giải thưởng có khi trao cho vở, có khi trao cho cá nhân, có khi chỉ ghi nhận đơn vị. Đem vào hồ sơ cá nhân, người làm hồ sơ phải tách cho rõ đâu là thành tích của riêng diễn viên, đâu là thành tích chung mà diễn viên góp phần.

Nghề này cũng có dòng vai. Một diễn viên có thể khởi đầu ở vai đào thương, vai kép văn, rồi về sau chuyển sang vai lão, vai mụ. Sự chuyển dòng vai thành công là thứ giới nghề rất coi trọng, vì không phải ai cũng làm được, nên nó đáng một đoạn riêng trong báo cáo thay vì bị chìm trong danh sách.

Thêm một đặc thù: phần lớn thời gian diễn viên đoàn truyền thống dành cho diễn phục vụ, diễn lưu động, diễn tại các lễ hội, các buổi giao lưu. Những suất đó ít khi có giải nhưng là phần thật của nghề, cho thấy sự bền bỉ. Kê vào hồ sơ có chừng mực, có xác nhận của đoàn, là điểm cộng cho tiêu chuẩn phẩm chất và thời gian cống hiến.

Bản kê vai diễn: các cột nên có

Bản kê vai là phụ lục quan trọng nhất. Hội đồng đọc nó để đối chiếu với từng câu trong báo cáo. Một bản kê rõ thường có các cột sau.

CộtGhi gìLưu ý
NămNăm công diễn lần đầu của vaiVai diễn lại nhiều mùa ghi năm đầu, thêm ghi chú số mùa
Tên vở và đơn vị dàn dựngTên vở như trong quyết định dàn dựngVở của đoàn bạn mời diễn cần giấy mời hoặc xác nhận
VaiTên vai và loại vai: chính, phụ quan trọng, phụKhông tự nâng vai phụ thành vai chính; hội đồng có thể đối chiếu
Tính chất vởDàn dựng mới, phục dựng, chuyển thể, vở ngắnVở dàn dựng mới thường được nhìn kỹ hơn
Kết quảGiải cá nhân, giải vở, số suất diễnGiải ghi đúng hạng mục trên giấy chứng nhận
Minh chứngSố trang phụ lục chứa giấy tờ tương ứngGiúp người thẩm định lật đúng trang

Bản kê nên xếp theo thời gian, không xếp theo độ quan trọng. Hội đồng cần thấy cả đường nghề, kể cả những năm vai nhỏ. Phần nổi bật sẽ được nói trong báo cáo, không cần đẩy lên đầu bảng.

Tiêu chuẩn chung, đọc bằng mắt người làm sân khấu

Tài năng qua vai chính. Hội đồng muốn thấy diễn viên gánh được vai chính ở các vở lớn của đơn vị trong nhiều năm, không chỉ một lần. Một vai chính duy nhất, dù có giải, thường chưa đủ.

Thời gian nghề tính từ khi vào đoàn chính thức. Những năm học việc, đi theo đoàn khi chưa có hợp đồng thường khó tính nếu không có giấy tờ. Cách tính cụ thể theo quy định hiện hành.

Giải tại liên hoan, hội diễn chuyên nghiệp. Giải cá nhân của diễn viên là minh chứng trực tiếp. Giải của vở mà diễn viên giữ vai chính có giá trị gián tiếp, cách tính theo hướng dẫn của đợt.

Phẩm chất và gắn bó với đoàn. Có đi diễn phục vụ đầy đủ không, có tham gia dạy diễn viên trẻ không, có giữ kỷ luật nghề không. Đơn vị xác nhận những điều này trong bản nhận xét.

Các bước một đoàn thường làm cho mỗi đợt

Cán bộ tổ chức của đoàn thường gánh phần việc giấy tờ cho nhiều diễn viên cùng lúc. Thứ tự hợp lý:

  1. Khi có kế hoạch đợt, lọc danh sách diễn viên có thể đủ điều kiện theo thời gian nghề và số giải, gửi thông báo nội bộ.
  2. Họp riêng với từng người để rà bản kê vai; diễn viên lớn tuổi thường nhớ vai nhưng không nhớ năm, cần lục lịch diễn, quyết định dàn dựng cũ.
  3. Xin bản sao giấy chứng nhận giải, văn bản ban tổ chức; với đơn vị đã sáp nhập hoặc đổi tên, liên hệ nơi đang giữ lưu trữ.
  4. Diễn viên viết báo cáo thành tích, cán bộ tổ chức đọc và đối chiếu từng câu với bản kê.
  5. Hội đồng cấp cơ sở họp, bỏ phiếu; hồ sơ đạt chuyển lên cấp tỉnh hoặc bộ, ngành theo đường trực thuộc.
  6. Theo dõi yêu cầu bổ sung ở các cấp trên; cả đợt thường kéo dài khoảng một năm hoặc hơn.

Làm nhiều hồ sơ cùng lúc dễ chép nhầm câu từ bản này sang bản kia. Mỗi diễn viên nên có một thư mục riêng, bản kê riêng, và người tổ chức đọc lại từng bản như đọc lần đầu.

Viết đoạn về dòng vai và vai tiêu biểu

Đoạn này thường là đoạn hội đồng nhớ nhất trong báo cáo, nên viết gọn và có việc. Nêu dòng vai chính của mình, vài vai tiêu biểu theo từng giai đoạn, và nếu có chuyển dòng vai thì nói rõ chuyển khi nào, vai đầu tiên ở dòng mới là vai gì, được đánh giá ra sao.

Đoạn mẫu với nhân vật giả định: "Mười năm đầu, chị giữ các vai đào chính trong những vở dàn dựng mới của đoàn. Từ năm thứ mười một, chị chủ động chuyển sang dòng vai mụ, vai lão bà; vai đầu tiên ở dòng này được hội đồng nghệ thuật đoàn đánh giá là thành công và được chọn mang đi liên hoan, đạt giải cá nhân. Từ đó tới nay chị giữ vai chính ở dòng vai mới trong các vở lớn của đơn vị, đồng thời kèm diễn viên trẻ thay vai ở các suất lưu động."

Không cần mô tả cách hát, cách múa bằng những chữ đẹp. Một câu ghi nhận của hội đồng nghệ thuật, trích từ biên bản duyệt vở, có giá trị hơn mười tính từ tự viết. Nếu đơn vị còn lưu biên bản duyệt, xin bản sao đoạn có tên mình đưa vào phụ lục.

Chỗ hay bị hỏi lại ở cấp trên

Giải của vở kê như giải cá nhân. Giấy chứng nhận ghi giải cho vở thì ghi đúng là giải vở, nói rõ vai mình giữ. Kê lẫn là lỗi dễ bị phát hiện nhất.

Năm trong bản kê lệch với giấy chứng nhận. Trí nhớ hay lệch một hai năm. Luôn lấy năm trên giấy tờ làm chuẩn.

Thiếu xác nhận của đoàn cũ. Diễn viên từng ở đoàn khác, nay đoàn đó sáp nhập, cần xác nhận của đơn vị đang giữ hồ sơ của đoàn cũ cho giai đoạn đó.

Bản ghi hình không xem được. Nếu đợt yêu cầu nộp bản ghi hình, kiểm tra tệp mở được trên máy khác trước khi nộp, đặt tên tệp theo tên vai và năm.

Nhận xét của đoàn viết quá chung. Bản nhận xét chỉ có vài câu khen phẩm chất, không nói gì về nghề. Nên đề nghị thủ trưởng nêu rõ dòng vai, vai tiêu biểu, việc kèm diễn viên trẻ, để nhận xét khớp với báo cáo.

Kịch nói và sân khấu truyền thống: khác nhau ở đâu trong hồ sơ

Cùng là sân khấu nhưng hồ sơ của diễn viên kịch nói và diễn viên chèo, tuồng, cải lương được đọc với những điểm nhấn khác nhau. Ở sân khấu truyền thống, hội đồng chú ý tới trình thức: hát, múa, động tác ước lệ, khả năng giữ đúng làn điệu và bài bản của loại hình, khả năng truyền lại cho lớp sau. Một diễn viên giữ được những trích đoạn kinh điển, dạy được những làn điệu khó, là điểm mạnh nên nêu ra bằng việc cụ thể.

Ở kịch nói, điểm nhấn nằm nhiều hơn ở khả năng xây dựng nhân vật đa dạng qua các vở hiện đại và chuyển thể, ở sự xuất hiện trong các vở dàn dựng mới, và ở sự đánh giá của giới phê bình. Diễn viên kịch nói cũng hay tham gia truyền hình, điện ảnh; những vai đó có thể kê bổ sung nhưng hồ sơ vẫn nên đặt trọng tâm vào sân khấu, đúng loại hình được đề nghị.

Hệ quả: một diễn viên cải lương không nên viết báo cáo theo khuôn của diễn viên kịch nói và ngược lại. Mỗi bên có từ vựng nghề riêng, có loại minh chứng riêng, và hội đồng chuyên ngành sẽ nhận ra ngay một bản báo cáo viết lệch nghề.

Khi con cháu làm hồ sơ giúp diễn viên lớn tuổi

Nhiều nghệ sĩ sân khấu truyền thống được đề nghị khi đã lớn tuổi, mắt kém, không quen máy tính, và việc giấy tờ rơi vào tay con cháu. Người làm giúp thường giỏi chữ nghĩa nhưng không rành nghề, nên dễ viết báo cáo thành một bài văn kể đời người thay vì một bản kê thành tích theo tiêu chuẩn.

Cách làm hiệu quả là ngồi với nghệ sĩ nhiều buổi ngắn, mỗi buổi hỏi về một giai đoạn: vào đoàn năm nào, vai đầu tiên là vai gì, vở nào nhớ nhất, đi liên hoan những lần nào. Ghi âm nếu nghệ sĩ đồng ý, rồi đối chiếu với giấy tờ cũ trong nhà: chương trình in, giấy chứng nhận, quyết định. Chỗ nào trí nhớ và giấy tờ lệch nhau, đi hỏi đoàn.

Bản báo cáo cuối cùng phải để nghệ sĩ đọc lại, hoặc đọc to cho nghệ sĩ nghe, và nghệ sĩ ký. Hội đồng ở cấp cơ sở có thể mời nghệ sĩ trình bày trực tiếp, nên nội dung phải là của người đó, nói ra được bằng lời của người đó.

Câu hỏi thường gặp

Vai phụ có được kê vào hồ sơ nghệ sĩ ưu tú không?

Được, vì bản kê cần thể hiện cả đường nghề. Nhưng tiêu chuẩn tài năng chủ yếu dựa vào vai chính và vai phụ quan trọng có đánh giá chuyên môn, nên phần báo cáo nên tập trung vào những vai đó.

Giải của vở có tính cho diễn viên chính không?

Cách tính giải vở cho cá nhân theo quy định hiện hành và hướng dẫn của từng đợt. Kê đúng là giải vở, nêu vai mình giữ, để hội đồng tự áp cách tính, đừng tự quy thành giải cá nhân.

Diễn viên đoàn tư nhân có được đề nghị không?

Điều kiện là hoạt động nghệ thuật chuyên nghiệp và đủ tiêu chuẩn. Người ở đơn vị ngoài công lập cần tìm hiểu đường đề nghị qua cơ quan quản lý văn hoá cấp tỉnh hoặc hội nghề nghiệp, và chuẩn bị giấy tờ thời gian nghề thật chặt.

Mất giấy chứng nhận giải liên hoan thì làm sao?

Liên hệ đơn vị tổ chức liên hoan hoặc cơ quan quản lý của kỳ liên hoan đó để xin xác nhận, hoặc dùng quyết định trao giải nếu đơn vị còn lưu. Ảnh chụp giấy chứng nhận thường không đủ.

Diễn lưu động, phục vụ có được tính là thành tích không?

Không phải là giải, nhưng là minh chứng cho sự cống hiến và gắn bó với nghề. Nên ghi có chừng mực, có xác nhận số đợt, thời gian của đoàn.

Có cần nộp bản ghi hình vai diễn không?

Tuỳ hướng dẫn của từng đợt. Khi được yêu cầu hoặc cho phép, chọn vài vai tiêu biểu ở các giai đoạn khác nhau, chất lượng hình và tiếng đủ nghe, đặt tên tệp rõ ràng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138