XungDanh.comXứng Danh
Sau khi được phong: mang danh hiệu cho đúng

Thu hồi danh hiệu vinh dự nhà nước: khi nào xảy ra và người được phong cần biết gì

Danh hiệu nhà giáo, thầy thuốc, nghệ sĩ, nghệ nhân có thể bị huỷ hoặc tước trong trường hợp nào, quy trình theo nguyên lý, và người liên quan nên làm gì.

Close-up of a middle-aged man's hands resting on a closed wooden box beside blank paper folders on a home desk by a window, soft morning daylight

Danh hiệu vinh dự nhà nước gắn với người được phong suốt đời, nhưng có thể bị huỷ hoặc tước trong hai nhóm trường hợp chính: phát hiện thành tích, hồ sơ đề nghị không đúng sự thật, hoặc người được phong vi phạm pháp luật nghiêm trọng theo các trường hợp luật thi đua, khen thưởng quy định. Khi đó bằng, hiện vật và khoản thưởng đã nhận thường bị thu hồi; người liên quan được thông báo và có quyền khiếu nại theo pháp luật.

Bài viết cho người được phong muốn hiểu rõ ranh giới, cho người làm công tác thi đua – khen thưởng ở đơn vị, và cho người nhà đang lo lắng khi người thân gặp chuyện pháp lý. Bài đi theo nguyên lý, không trích số điều khoản; phạm vi cụ thể luôn phải tra luật thi đua, khen thưởng và các nghị định hướng dẫn hiện hành. Thứ tự: hai nhóm trường hợp, những việc không dẫn tới thu hồi, quy trình, quyền của người liên quan, rồi cách phòng từ khâu làm hồ sơ.

Hai nhóm trường hợp có thể dẫn tới huỷ hoặc tước danh hiệu

Nhóm thứ nhất: hồ sơ, thành tích không đúng sự thật. Khi phát hiện bản khai, báo cáo thành tích, minh chứng có gian dối, như kê khai thời gian công tác không đúng, nhận công trình, tác phẩm, sáng kiến của người khác là của mình, dùng giấy tờ xác nhận giả, cấp có thẩm quyền có thể huỷ quyết định khen thưởng. Ở nhóm này, mấu chốt là thành tích làm căn cứ phong tặng ngay từ đầu đã không đúng.

Nhóm thứ hai: người được phong vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Luật thi đua, khen thưởng có quy định về việc tước danh hiệu vinh dự đối với người được phong vi phạm pháp luật ở những mức nhất định, thường gắn với việc bị kết án bằng bản án có hiệu lực. Phạm vi các trường hợp cụ thể cần tra văn bản hiện hành, không suy diễn từ chuyện nghe kể.

Sai sót trong quy trình xét. Trường hợp quy trình xét có sai sót, như hồ sơ không đủ điều kiện mà vẫn được trình, cũng có thể dẫn tới xem xét lại quyết định. Đây là trường hợp ít gặp và trách nhiệm thường thuộc về cả đơn vị trình hồ sơ.

Ai quyết định. Việc huỷ quyết định hoặc tước danh hiệu do cấp có thẩm quyền đã quyết định khen thưởng thực hiện, trên cơ sở đề nghị của cơ quan có trách nhiệm. Đơn vị nơi người đó công tác, hay một cá nhân phản ánh, không tự “thu hồi” được danh hiệu.

Những việc thường không dẫn tới thu hồi

Nhiều người lo lắng quá mức sau khi được phong, nghĩ rằng chỉ một sơ suất là mất danh hiệu. Thực tế, việc huỷ hay tước danh hiệu vinh dự gắn với những trường hợp nghiêm trọng được luật quy định, không gắn với những chuyện thường ngày trong nghề.

Một thầy giáo bị nhắc nhở vì nộp kế hoạch chậm, một nghệ sĩ có buổi diễn bị khán giả phàn nàn, một bác sĩ có đơn thư phản ánh thái độ đang được xem xét: những việc này được xử lý theo quy định về quản lý viên chức, quy chế của đơn vị, đạo đức nghề nghiệp, không tự động đụng tới danh hiệu. Nghỉ hưu, chuyển công tác, chuyển ngành, ra nước ngoài sinh sống, thôi làm nghề vì sức khoẻ cũng không làm mất danh hiệu.

Hình thức kỷ luật hành chính ở mức nhẹ thường cũng không phải căn cứ thu hồi, nhưng có thể ảnh hưởng tới việc đề nghị các hình thức ghi nhận cao hơn trong thời gian chịu kỷ luật. Ranh giới giữa các mức kỷ luật và hệ quả với danh hiệu đã có cần tra quy định hiện hành cho từng trường hợp.

Vì vậy không cần sống trong lo sợ, nhưng cũng không nên coi danh hiệu là thứ đã có thì không bao giờ mất. Hai nhóm trường hợp ở trên là có thật và đã được luật dự liệu.

Quy trình theo nguyên lý khi có xem xét thu hồi

Trình tự cụ thể khác nhau theo từng trường hợp và từng cấp quyết định. Các bước dưới đây là đường đi chung để người liên quan hình dung:

  1. Có thông tin làm căn cứ. Có thể là kết luận thanh tra, kiểm tra về hồ sơ, bản án có hiệu lực, hoặc đơn phản ánh đã được xác minh.
  2. Cơ quan có trách nhiệm xác minh. Thường là đơn vị đã trình hồ sơ phối hợp với cơ quan thi đua – khen thưởng. Người liên quan có thể được mời giải trình, cung cấp tài liệu.
  3. Lập hồ sơ đề nghị huỷ hoặc tước. Đi ngược lại đường mà hồ sơ đề nghị phong tặng đã đi lên.
  4. Cấp có thẩm quyền ra quyết định. Quyết định nêu căn cứ và yêu cầu thu hồi bằng, hiện vật, khoản thưởng nếu có.
  5. Thông báo cho người liên quan và đơn vị. Đơn vị cập nhật hồ sơ, gỡ danh hiệu khỏi các trang giới thiệu.

Thời gian của cả quy trình thường không ngắn, có thể kéo dài nhiều tháng, nhất là khi phải chờ kết luận của cơ quan khác. Trong thời gian đó, danh hiệu vẫn còn hiệu lực cho tới khi có quyết định huỷ hoặc tước.

Quyền của người liên quan

Người bị xem xét thu hồi danh hiệu có quyền được biết căn cứ, được giải trình, được cung cấp tài liệu chứng minh. Nếu thông tin phản ánh là sai, ví dụ có người tố rằng một nghệ nhân nhận sản phẩm của học trò là của mình trong khi thực tế nghệ nhân có đủ ảnh, video quá trình làm, thì chính bộ minh chứng gốc là thứ bảo vệ người đó tốt nhất.

Khi đã có quyết định mà người liên quan cho rằng không đúng, có thể khiếu nại theo pháp luật về khiếu nại, trong thời hạn luật định. Đơn khiếu nại nên nêu rõ quyết định nào, điểm nào không đồng ý, căn cứ và tài liệu kèm theo. Giọng văn bình tĩnh, bám sự việc, có tác dụng hơn những lời trách móc.

Đây là việc pháp lý có hệ quả lâu dài. Trước khi gửi đơn, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn hoặc một luật sư quen để được xem hồ sơ cụ thể, vì thời hạn, nơi nhận đơn, trình tự giải quyết đều có quy định chặt.

Người nhà của người được phong đã khuất, khi có thông tin liên quan tới danh hiệu của người thân, cũng có quyền được thông báo và trình bày ý kiến, nhất là khi họ đang giữ những giấy tờ, minh chứng gốc.

Phòng từ khâu làm hồ sơ: điều gì giữ danh hiệu an toàn

Phần lớn trường hợp huỷ quyết định thuộc nhóm thứ nhất có gốc từ khâu làm hồ sơ. Bảng dưới đối chiếu chỗ hay sai với cách làm an toàn.

Chỗ hay saiRủi ro về sauCách làm an toàn
Khai thời gian công tác cộng dồn cả thời gian không làm nghềBị phát hiện khi đối chiếu sổ bảo hiểm, hồ sơ gốcKhai đúng từng giai đoạn, có giấy tờ cho mỗi giai đoạn
Nhận công trình, sáng kiến làm chung là của riêngĐồng tác giả phản ánhGhi rõ vai trò, có xác nhận của các đồng tác giả
Dùng sản phẩm của học trò làm minh chứng tay nghềHọc trò hoặc người trong nghề nhận raChỉ dùng sản phẩm tự làm, có ảnh, video quá trình
Xin xác nhận của nơi không có thẩm quyềnXác nhận không có giá trị khi kiểm traHỏi đúng cấp xác nhận theo hướng dẫn của đợt xét
Nhờ người “lo hồ sơ” có phíHồ sơ có thể chứa giấy tờ không đúng mà người được phong không biếtTự làm hoặc nhờ người trong đơn vị, đọc lại từng trang

Điều đáng nhớ: người được phong chịu trách nhiệm về những gì mình ký trong bản khai và báo cáo thành tích, kể cả khi người khác soạn giúp. Đọc lại từng trang trước khi ký là cách phòng rẻ nhất.

Đừng lẫn thu hồi danh hiệu với chuyện ghi sai danh hiệu

Có một nhóm tình huống hay bị gọi nhầm là “thu hồi”: một người chưa từng được phong nhưng tự ghi danh hiệu trên danh thiếp, biển hiệu, trang bán hàng; một trung tâm in danh hiệu nghệ sĩ nhân dân cho người chỉ được phong nghệ sĩ ưu tú; một trang mạng ghi danh hiệu cho người đã bị tước. Không có gì để thu hồi ở đây, vì danh hiệu được ghi không hề tồn tại. Đây là thông tin sai sự thật, xử lý theo quy định về quảng cáo, về bảo vệ người tiêu dùng hoặc về xử phạt hành chính tuỳ hoàn cảnh.

Người phát hiện có thể phản ánh với nơi đăng, với cơ quan quản lý ngành của người đó, hoặc với cơ quan thi đua – khen thưởng cấp tỉnh để được xác nhận ai đã được phong. Danh sách người được phong qua các đợt thường được công bố chính thức, nên việc đối chiếu không khó.

Với người được phong thật, nếu thấy tên mình bị ghi vượt mức trên một trang nào đó, nên chủ động yêu cầu sửa. Để lâu, chính người được phong có thể bị hiểu nhầm là đã tự nhận danh hiệu cao hơn.

Khi đơn vị nhận được đơn phản ánh về một người đã được phong

Người làm công tác thi đua ở đơn vị đôi khi nhận được đơn, thư phản ánh rằng một đồng nghiệp đã được phong có thành tích không đúng. Cách xử lý đúng là tiếp nhận, chuyển theo đúng quy định về xử lý đơn thư, không bàn tán trong đơn vị, không tự gỡ danh hiệu của người đó khỏi trang giới thiệu khi chưa có quyết định.

Nếu đơn phản ánh có căn cứ, đơn vị cùng cơ quan thi đua – khen thưởng tiến hành xác minh, mời người liên quan giải trình. Nếu đơn không có căn cứ, việc trả lời người gửi và lưu hồ sơ theo quy định cũng là cách bảo vệ uy tín cho người được phong.

Trong thời gian xác minh, giữ thái độ trung tính với người bị phản ánh. Một danh hiệu bị nghi ngờ oan, kèm những lời đồn trong cơ quan, có thể làm tổn thương người làm nghề nhiều hơn cả việc bị thu hồi thật.

Câu hỏi thường gặp

Danh hiệu nhà giáo ưu tú có bị thu hồi khi nghỉ hưu không?

Không. Nghỉ hưu, chuyển công tác hay chuyển ngành không làm mất danh hiệu. Danh hiệu chỉ bị huỷ hoặc tước trong các trường hợp luật thi đua, khen thưởng quy định như gian dối hồ sơ hoặc vi phạm pháp luật nghiêm trọng.

Bị kỷ luật khiển trách có bị mất danh hiệu không?

Hình thức kỷ luật ở mức nhẹ thường không phải căn cứ thu hồi danh hiệu đã có, nhưng có thể ảnh hưởng tới việc đề nghị các hình thức ghi nhận cao hơn trong thời gian chịu kỷ luật. Cần tra quy định hiện hành cho trường hợp cụ thể.

Khi bị thu hồi thì phải trả lại những gì?

Thường gồm bằng, hiện vật và khoản thưởng đã nhận theo nội dung quyết định huỷ hoặc tước. Quyết định sẽ nêu cụ thể những gì phải thu hồi và cách thức nộp lại.

Không đồng ý với quyết định thu hồi thì làm gì?

Có thể khiếu nại theo pháp luật về khiếu nại trong thời hạn luật định, nêu rõ điểm không đồng ý kèm tài liệu chứng minh. Nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn trước khi gửi đơn vì thời hạn và nơi nhận đơn có quy định chặt.

Đơn vị có tự gỡ danh hiệu của một người khi có đơn tố cáo không?

Không nên. Danh hiệu vẫn còn hiệu lực cho tới khi cấp có thẩm quyền ra quyết định huỷ hoặc tước. Đơn vị chỉ tiếp nhận, chuyển đơn theo quy định và phối hợp xác minh.

Hồ sơ do người khác làm giúp có sai thì người được phong có chịu trách nhiệm không?

Có. Người được phong ký vào bản khai và báo cáo thành tích nên chịu trách nhiệm về nội dung đã ký. Vì vậy cần đọc lại từng trang và đối chiếu minh chứng trước khi ký, dù ai soạn giúp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138